Perex:
Depresja należy do najczęstszych i jednocześnie najpoważniejszych chorób psychicznych współczesności. Chociaż istnieje wiele metod leczenia, u części pacjentów klasyczna farmakoterapia ani psychoterapia nie przynoszą wystarczającej ulgi. Właśnie w tym miejscu na pierwszy plan wysuwa się przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS) – nowoczesna, nieinwazyjna metoda, która działa bezpośrednio na obwody mózgowe związane z regulacją nastroju.
Treść
- Czym jest przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS)
- Jakie są rodzaje TMS
- Na które obszary mózgu działa TMS
- Biologiczne podstawy depresji
- Jak TMS wpływa na mózg w przypadku depresji
- Dla kogo TMS jest odpowiednia
- Wnioski
- Źródła naukowe
Czym jest przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS)
TMS to nieinwazyjna metoda stymulacji mózgu, w której za pomocą krótkich impulsów magnetycznych wpływa się na aktywność komórek nerwowych w ściśle określonych obszarach kory mózgowej. Pole magnetyczne indukuje słaby prąd elektryczny, który prowadzi do depolaryzacji neuronów i modulacji sieci nerwowych odpowiedzialnych za emocje, motywację i funkcje poznawcze.
Dużą zaletą TMS jest jej dokładność, bezbolesność oraz fakt, że nie wymaga znieczulenia ani zabiegu chirurgicznego. Pacjent pozostaje przytomny przez cały czas trwania zabiegu, a po sesji może natychmiast powrócić do swoich codziennych czynności.
Jakie są rodzaje TMS:
Powtarzalna TMS (rTMS)
Powtarzalna przezczaszkowa stymulacja magnetyczna wykorzystuje cewkę w kształcie ósemki, która umożliwia bardzo precyzyjne ukierunkowanie stymulacji na głębokość około 0,7–1,5 cm. Stymulacja wysokoczęstotliwościowa (powyżej 5 Hz) ma działanie pobudzające, natomiast stymulacja niskoczęstotliwościowa (poniżej 1 Hz) działa hamująco.
Głównym mechanizmem działania rTMS jest wpływ na plastyczność synaptyczną, czyli zdolność mózgu do zmiany siły połączeń nerwowych. Dzięki temu nawet po zakończeniu terapii mogą wystąpić długotrwałe zmiany w aktywności mózgu.
Głębokie TMS (dTMS)
Deep TMS wykorzystuje specjalną cewkę H zintegrowaną z hełmem, która umożliwia stymulację głębszych struktur mózgowych do głębokości 3–4 cm. W porównaniu z klasyczną TMS stymuluje szerszy obszar kory mózgowej i oddziałuje również na głębsze włókna istoty białej łączące korę przedczołową z ośrodkami emocjonalnymi mózgu.
Badania kliniczne wykazały, że dTMS jest skuteczna i bezpieczna nawet u pacjentów z ciężką depresją, którzy nie reagują na leczenie antydepresantami.
Na które obszary mózgu działa TMS
Najczęstszym celem stymulacji w leczeniu depresji jest dorzolateralna kora przedczołowa (DLPFC) – obszar kluczowy dla regulacji nastroju, podejmowania decyzji i kontroli emocjonalnej. U pacjentów cierpiących na depresję obszar ten jest zazwyczaj osłabiony funkcjonalnie.
TMS wpływa nie tylko na lokalną aktywność DLPFC, ale także na szersze sieci mózgowe, w tym przednią część zakrętu obręczy, układ limbiczny i tzw. sieć saliency. Właśnie modulacja tych sieci jest uważana za jeden z głównych mechanizmów działania przeciwdepresyjnego TMS.
Biologiczne podstawy depresji
Depresja nie jest jedynie „stanem psychicznym”, ale złożoną chorobą o wyraźnych podstawach biologicznych. Obejmuje ona:
- nierównowaga neuroprzekaźników (serotonina, dopamina, noradrenalina),
- zmniejszona aktywność kory przedczołowej i hipokampu,
- chroniczna aktywacja osi stresowej HPA i podwyższony poziom kortyzolu,
- procesy zapalne,
- zmniejszona neuroplastyczność i neurogeneza,
- czynniki genetyczne i środowiskowe.
Procesy te wzajemnie na siebie oddziałują, tworząc błędne koło, które podtrzymuje stan depresji.
Jak TMS wpływa na mózg w przypadku depresji
TMS oddziałuje bezpośrednio na biologiczne mechanizmy depresji:
- moduluje poziomy neuroprzekaźników (dopamina, serotonina, glutaminian, GABA),
- zwiększa poziom czynnika neurotroficznego BDNF, który wspomaga tworzenie nowych połączeń nerwowych,
- pomaga normalizować oś HPA związaną ze stresem,
- poprawia aktywność metaboliczną komórek mózgowych w obszarach docelowych.
Dzięki temu następuje stopniowe „przestawienie” obwodów mózgowych, które biorą udział w powstawaniu i utrzymywaniu się depresji.
Dla kogo TMS jest odpowiednia
TMS jest zatwierdzona przez amerykańską agencję FDA do leczenia depresji opornej na leczenie, czyli u pacjentów, u których zawiodły leki przeciwdepresyjne lub inne formy terapii. Jednocześnie jest odpowiednim wyborem dla osób, które nie mogą lub nie chcą przyjmować leków ze względu na ich skutki uboczne.
Główne zalety TMS to:
- nieinwazyjny i bez leków,
- minimalne skutki uboczne systemu,
- leczenie ambulatoryjne i nie wymagające poświęcania dużej ilości czasu,
- ukierunkowane działanie na przyczynę depresji.
Podsumowanie
Transkranialna stymulacja magnetyczna stanowi nowoczesne, poparte naukowo podejście do leczenia depresji. Dzięki możliwości ukierunkowanego oddziaływania na aktywność mózgu daje nadzieję pacjentom, u których tradycyjne metody leczenia nie przyniosły oczekiwanych efektów. Badania kliniczne potwierdzają nie tylko jej skuteczność, ale także wysoki poziom bezpieczeństwa, co sprawia, że TMS jest jedną z najbardziej perspektywicznych metod współczesnej psychiatrii.
Źródła naukowe
1. Reithler J, Peters JC, Sack AT. Multimodal transcranial magnetic stimulation: using concurrent
neuroimaging to reveal the neural network dynamics of noninvasive brain stimulation. Prog
Neurobiol. 2011; 94(2): 149-165. Źródło: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21527312/
2. Pascual-Leone A, Rubio B, Pallardó F, Catalá MD. Szybka przezczaszkowa stymulacja magnetyczna
lewej grzbietowo-bocznej kory przedczołowej w przypadku depresji opornej na leczenie farmakologiczne. Lancet. Lipiec 1996
27;348(9022):233-7. doi: 10.1016/s0140-6736(96)01219-6. PMID: 8684201. Źródło:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8684201/
3. Ma J, Zhang Z, Kang L, Geng D, Wang Y, Wang M, Cui H. Repetitive transcranial magnetic
stimulation (rTMS) influences spatial cognition and modulates hippocampal structural synaptic plasticity aging mice.
Exp Gerontol. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25172625/
4. Lefaucheur JP. Neurophysiology of cortical stimulation. Int Rev Neurobiol. 2012; 107: 57-85.
Źródło: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23206678/
5. Cheeran B, Koch G, Stagg CJ, Baig F, Teo J. Transcranial magnetic stimulation: from
neurophysiology to pharmacology, molecular biology and genomics. Neuroscientist. 2010;
16(3): 210-221. Źródło: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20103503/
Cały artykuł można znaleźć tutaj:
CO NA TO NAUKA – TRANSKRANIALNA STYMULACJA MAGNETYCZNA (TMS) A DEPRESJA_.docx
